VỀ NHỮNG DI VẬT ĐIÊU KHẮC CHĂM Ở NGŨ HÀNH SƠN

đăng 16:19, 13 thg 8, 2010 bởi Đỗ Thế Hiền

Nằm cách Trung tâm Thành phố Đà Nẵng khoảng 8km về phía đông nam thuộc địa phận phường Hoà Hải, Ngũ Hành Sơn từ xưa đến nay là thắng cảnh nổi tiếng của đất Quảng và cũng là nơi lưu dấu của hai nền văn hoá cổ Sa Huỳnh và Chămpa, một thời đã phát triển rực rỡ ở miền Trung trong nhiều thế kỷ mà dấu vết di tích và di vật hiện vẫn còn để lại đến ngày nay, đặc biệt là văn hoá Chămpa.

     Vào những năm đầu thế kỷ 20, trên những trang sách viết về Ngũ Hành Sơn của người Pháp, có cho biết sơ lược về một vài dấu tích đền tháp và di vật điêu khắc Chăm như cuốn “Ngũ Hành Sơn” (Les Montagnes de Marbre) của Albert Sallet, hay trên bản đồ khảo cổ học Chăm in năm 1908 của Henri Parmentier có ghi tên Tháp Ngũ Hành Sơn. Những lần đến Ngũ Hành sơn chúng tôi chú ý tìm hiểu các di vật điêu khắc đá ở đây gồm đài thờ, trụ cửa và vật trang trí. Trước tiên điều làm cho chúng tôi quan tâm là phần đài thờ thuộc phong cách nghệ thuật Đồng Dương ở trước sân chùa Linh Ứng. Phần dài thờ này có chiều dài 0,9m, chiều ngang 0,47m và chiều cao khoảng 0,60m, được chạm trổ ở cả ba mặt, mặt thứ tư phía sau không thấy khắc, chạm. Nếu so với những phần đài thờ khác cũng thuộc phong cách nghệ thuật Đồng Dương đang trưng bày tại Bảo tàng Điêu Khắc Chăm, thì phần đài thờ này có lối thể hiện khá lạ. Chính giữa tác phẩm là hình tượng thần Indira (thần biểu tượng sấm sét) đang ngồi trên mình một con voi, với chân trái của thần đặt theo lối ngồi xếp bằng, lòng bàn chân ngửa hướng lên phái trên, bàn tay trái đặt lên đầu gối chân trái, còn chân phải co lại đầu gối đến ngang ngực, bàn tay phải cầm vật gì không rõ, cũng đặt lên đầu gối chân phải, gương mặt Thần trang nghiêm, đầu đội loại mũ Kirita Mukuta, tai dài, hoa tai buông xuống ngang vai có hình đoá hoa 4 cánh nhưng đã mòn mờ, Thần mặc loại Sampot ngắn, ngực và bụng để trần, còn voi được thể hiện trông rất ngộ nghĩnh, vòi dài và to, hai tai đang vểnh, bốn chân trong tư thế đang bước đi, đuôi dài đến gót chân. Ở hai bên Thần Indra chạm hình các nhạc công và sư tử được bố cục như sau: ở phía trên là hai nhạc công Gandhava và phía dưới là hai sư tử, tất cả đều quay lưng lại với nhau và đối xứng qua trục giữa là thần Indra, các nhạc công đang trong tư thế múa hát, mặt rạng rỡ tươi vui, đồ đội và trang phục giống Thần Indra, còn hai con sư tử trong tư thế ngồi với hai chân trước giơ lên, miệng há rộng, nhe răng, nét chạm khá đơn giản. Hai mặt còn lại của đài thờ, bên hông trái và phải cũng thể hiện hai Gandhava và hai con sư tử cùng một kiểu thức với mặt chính diện. Ngoài ra trên phần đài thờ còn chạm trổ các đoá hoa sen cách điệu thành những đường kỷ hà và trang trí các diềm hoa văn hình con sâu thường thấy ở thời kỳ nghệ thuật Phật giáo Đồng Dương, nét chạm có độ sâu cạn vừa phải đã tôn bố cục các hình tượng chính như Thần Indra, Gandhava và sư tử một cách khá uyển chuyển và sinh động.

     Với loại hình đồ đội Kirita Mukuta có chạm những đoá hoa thường là 4 đến 5 cánh trên các đồ trang sức của thần Indra, Gandhava hay kiểu ngồi của thần Indra (một chân co, một chân xếp bằng), cho thấy phần đài thờ này đã ảnh hưởng sâu sắc phong cách nghệ thuật Java – Indonesia và có niên đại vào thời kỳ cuối của phong cách nghệ thật Đồng Dương  khoảng nửa đầu thế kỷ thứ X.

     Sau lưng chùa Linh Ứng, trong động Tàng Chơn có một hang nhỏ thường gọi là hang Chiêm Thành, nơi đây chúng tôi thấy còn lại một đài thờ, chiếm phần lớn diện tích của lối vào hang. Đài thờ chia làm hai phần, phần đế có chiều ngang (mặt chính diện) là 2,87m, chiều cao 0,35m, không chạm trổ hoa văn, phần thân được chia là hai gồm phần cắt dọc bên phải và bên trái, nhưng có kính thước bằng nhau với chiều cao là 0,87m và chiều nang là 1,14m được chạm trổ cùng một kiểu thức hoa văn đó là những cánh hoa sen cách điệu thành hình kỷ hà nằm đối xứng nhau, ở chính giữa tác phẩm còn thể hiện hình tượng một cây sen có cả lá và hoa nhưng chưa được cách điệu với đường nét chạm trổ mộc mạc, đơn giản. Trên phần thân đài thờ mỗi bên đặt hai bệ đá hình chữ nhật thể hiện hình tượng các vị thần Hộ Pháp, theo dạng phù điêu, hai bệ đá này đều có kích thước bằng nhau với chiều ngang 1,2m, chiều cao 0,64, tượng thần Hộ pháp cao 0,53m. Riêng tác phẩm bên trái tượng thần Hộ pháp chạm theo dạng thức phù điêu nhưng rất đơn giản có những chi tiết cho thấy tác phẩm đang chạm dở dang, chưa hoàn chỉnh, gương mặt thần có vẻ hung dữ hơn thần Hộ pháp ở tác phẩm bên phải. Tay phải của thần đang cầm một thanh gươm trong tư thế giơ cao ra phía sau, còn tay trái cầm vật gì không rõ. Còn tác phẩm ở bên phải cũng cùng một kiểu thức, nhưng tượng Hộ pháp chạm sắc sảo hơn, đường nét đi vào chi tiết với gương mặt của thần trông phúc hậu, hiền lành, thần đang cầm một thanh gươm trên tay phải, đầu mũi gươm chúc xuống đất, tay trái cầm vật gì như mũi giáo, hai chân dang ra trong tư thế tấn công. Cả hai hình tượng thần Hộ pháp chưa được mô tả một cách thanh thoát, hơi gò ép khi đặt bên trong một khung hình chữ nhật với những diềm hoa hình con sâu rối rắm, nên càng trông nặng nề, tuy vậy, nhìn chung các tác phẩm ở hang Chiêm Thành là những tác phẩm có giá trị với hình tượng các vị thần Hộ pháp được chạm theo dạng phù điêu, rất ít thấy trong thời kỳ nghệ thuật Phật giáo Đồng Dương, thường các Hộ pháp được người Chăm mô tả ở dạng khối tròn và kích thước lớn hơn.

     Ở trong động Huyền Không chúng tôi cũng tìm thấy một phần đài thờ Đồng Dương khác, nhưng kích thước nhỏ hơn nằm phía trước một ngôi Miếu, cạnh bậc tam cấp xuống động, phần đài thờ có chiều cao 0,70m, chiều ngang 0,78m, chính giữa tác phẩm chạm hình sư tử đứng theo dạng bán phù điêu, bên cạnh là hình tượng mặt thần Kala được chạm đơn giản, chung quanh phần đài thờ cũng chạm hoa văn hình con sâu từng giải trong các ô chữ nhật.

     Ngoài các đài thờ thuộc phong cách nghệ thuật phật giáo Đồng Dương, còn có hai trụ cửa đã bị gãy được dựng ở trên đường lên chùa Tam Thai. Hai trụ của này cũng làm bằng đá Sa Thạch, nếu tính cả phần bị gãy đang nằm dưới đất thì trụ cửa có chiều cao khoảng 2,72m, đế trụ cửa hình vuông cao 0,57m. Hai trụ cửa đều có kích thước bằng nhau, thiết diện hình tứ giác, mỗi cạnh đo được 0,61m. Trụ cửa không chạm hoa văn, chỉ khắc những đường gờ đơn giản chung quanh, đây có thể là những trụ cửa của một ngôi tháp Chăm đã bị đổ và được chuyển về để ở vị trí hiện nay.

    Về di vật trang trí còn lại một bệ đá hình vuông cao khoảng 0,50m ở sân chùa Linh Ứng, gồm hai phần, phần phía trên mỗi cạnh đo được 0,69m hình vuông, được trang trí hoa văn hình hoa dây từng giải theo bình đồ hình gấp khúc, bệ phía dưới cũng hình vuông nhưng nhỏ hơn cạnh 0,40m, được trang trí hoa văn cũng loại, gần gũi với loại hình hoa văn ở phong cách Mỹ Sơn A1, khoảng cuối thế kỷ X.

    Thời gian gần đây, chúng tôi cũng được nhân dân địa phương cho biết trong khi cày ủi, san lấp mặt bằng để làm trường học, có lộ ra vài dấu tích đền tháp Chăm ở hai khu vực Hoả Sơn (Âm và Dương Hoả Sơn), có rất nhiều gạch Chăm và một tượng sư tử còn nguyên, cao khoảng 0,5m, nhưng rất tiếc vết tích đền tháp Chăm và tượng sư tử hiện không còn.
 

                                                                                                 Hồ Tấn Tuấn
                                                                    (Báo Đà Nẵng cuối tuần số 694, ngày 7-11-1999)

Văn hóa - nghệ thuật

Dành cho du khách

Doanh nghiệp hàng đầu

  • Công ty mộc nệm nội thất Minh Hùng TP.HCM (Sài gòn) - Chuyên đóng ghế salon, sofa, nội thất phòng khách, nhà hàng, khách sạn, cafe, ô tô Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ Kính gửi: Quý khách hàngCông ty mộc nệm nội thất  Minh Hùng  chuyên sản xuất ...
    Được đăng 02:12, 22 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • DNTN Mộc Nệm Thành Tâm TP.HCM - Chuyên Ghế Sofa Phòng khách, Karaoke, Cafe Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ DNTN MỘC NỆM THÀNH TÂM Địa chỉ: 177–179 Đường số 8, Bình Hưng Hòa A ...
    Được đăng 05:38, 16 thg 7, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trường Đại học Đông Á - Dong A University Trường Đại học Đông Á Là một trong ba trường đại học tư thục tại thành phố Đà Nẵng, đại học Đông Á với chặng đường phát triển đi lên ...
    Được đăng 23:40, 11 thg 11, 2011 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai Thông tin về công ty cổ phần Hoàng Anh Gia LaiTầm nhìn và sứ mệnh của HAGLLịch sử hình thành và phát triển của tập ...
    Được đăng 14:42, 1 thg 3, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trung tâm Tin học Việt Tin -VIETIN | Giới thiệu | Chương trình đào tạo | Chiêu sinh | Tin tức hoạt động Giới thiệu Trung tâm tin học Việt Tin I. THÔNG TIN CHUNG     Trụ sở Trung tâm Tin học ...
    Được đăng 21:35, 7 thg 6, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Cafe Long Đà Nẵng - Long Coffe
    Được đăng 17:57, 28 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
Hiển thị bài đăng 1 - 6trong tổng số 6. Xem nội dung khác »


Comments