Hội làng xây cột con trâu của người Chăm H'roi

đăng 17:24, 13 thg 8, 2010 bởi Đỗ Thế Hiền

Hội làng xây cột con trâu của người Chăm H'roi

  Tất bật chuẩn bị lễ hội
   
Hội làng xây cột con trâu chính là lễ đâm trâu của người Chăm H'roi, tiếng Chăm là Chonum P'lây Pôngh Kopău... Tổ chức theo lễ hội làng phải được chọn ngày, tháng, năm tốt lành, thường vào ngày rằm âm lịch (thường là tháng 2), năm chẵn. Tất cả dân làng cùng góp tiền của và chuẩn bị theo sự phân công của già làng. Lễ hội diễn ra vào buổi chiều, cả ban đêm và sáng hôm sau.
Trước tiên, già làng mở tiệc rượu mời tất cả dân làng tới uống rượu và tuyên bố lý do. Sau đó, ông phân công nhiệm vụ cho từng tốp và từng người. Tốp thanh niên trai tráng vào rừng, lên núi tìm cây lơ o, cây giang để đan liếp, mủ cây bôm để sơn và điêu khắc cây nêu. Ngoài ra còn phải bứt dây mây để làm lônga và cột... Đám thiếu nữ đào mì nấu rượu, chặt củi, bó đuốc, phơi lúa cho khô để giã... Sau khi tìm nguyên vật liệu tương đối đủ, già làng chỉ định một người điều hành công việc và phân công cụ thể cho từng người theo khả năng, theo từng danh mục.
   Chị em phụ nữ lột mì nấu rượu, giã gạo, hái bí bầu, dệt, thêu, làm đồ trang sức... Nam giới chia làm hai: Lớp trẻ làm những công việc đơn giản như sửa sang nhà cửa, làm rạp, đục đẽo đơn giản; lớp trung niên làm những phần việc khó, phức tạp, sắc sảo như điêu khắc bốn câu trụ neo, chạm trổ làm tua bốn cây lờ o theo trụ cho thật đẹp (việc này đòi hỏi nghệ thuật rất cao). Phải thắt 4 dây lơ can để cột theo 4 dây lờ o và đan 4 liếp thật đẹp để cột vào 4 dây lơ can. Điêu khắc 4 cây đã cột vào 4 trụ neo và thắt dây lơ ngoa (để tròng vào cổ trâu)... Xong xuôi, người phụ trách mời già làng kiểm tra và cúng báo ông Trời (Giàng) dựng trụ neo chuẩn bị lễ hội xây cột. Già làng làm thủ tục xong, tất cả thanh niên tập trung dựng trụ neo. Cây cốc là trụ neo sống được trồng ở chính giữa, bốn cây trụ có chạm trổ trồng ở bốn góc và kèm theo trồng cây lờ o để làm giàn cúng trên trụ neo. Sau khi lấp chặt đất, tưới nước thì đám thanh niên mới cột dây lơ ngoa vào cây trụ neo rồi mời già làng xem được chưa và cúng báo Giàng đã dựng xong.
   Già làng kiểm tra toàn bộ công việc thấy đã chuẩn bị xong mới cho đưa trâu vào. Có 5 chàng thanh niên khoẻ mạnh và một số người ăn mặc chỉnh tề đợi. Đúng giờ, 5 thanh niên và một em nhỏ dắt trâu vào sân đưa vào chuồng nhỏ ngay trụ neo để đưa vào lơ ngoa. Khi lơ ngoa lọt vào cổ, con trâu vẫn khôn ngoan không có hiện tượng gì sợ sệt thì dỡ chuồng nhỏ ra cho nó thoải mái.
   Các già làng, thầy cúng ăn mặc chỉnh tề, quần trắng , áo gài gài nách mafud den lụa hoặc áo plai màu chàm, thắt lưng màu đỏ, đầu đội khăn đóng có cài lược đồi mồi trên đầu sau chẩm trong rất đẹp.
   Nam giới mặc quần trắng có sọc đỏ hai bên  ống quần, áo Kôm trông rất đẹp hoặc áo plai màu chàm cột thắt lưng màu đỏ hoặc vàng, đầu đội khăn màu trắng hai đầu dây khăn làm hai sừng dựng lên. Nữ giới mặc hai loại: về quần, mặc quần màu trắng hoặc mặc váy dệt thêu,, đẹp nhất là màu chàm. Về áo cũng có hai loại: áo dài đến đầu gối màu trắng, áo loh dệt thêu màu chàm có tua hai bả vai bằng cườm đính lục lạc, đầu dưới của nó đính toàn bộ sà lách, có khăn thắt choàng qua vai chéo xuống nhập hai đầu cột thả xuống dưới thắt lưng, quần màu đỏ hoặc trắng, đầu đội khăn có núm mỏ quạ ở trước trán có tua lục lạc, cườm, hạt sà lách trông rất đẹp.
   Bộ nhạc cụ chuẩn bị mở màn cho lễ hội xây cột đâm trâu gồm có: Bộ cồng 3 cái; trống lớn 2 cái; bộ chiêng 5 cái; một cặp la nhỏ; một dây lục lạc nhỏ; một kèn sừng trâu... Thầy cúng chính đi trước cầm khót gạo (chén) thắp một nén đèn sáp, các thầy cúng khác đi sau đều cầm khót gạo để cúng.

   Chơnum P'lây Pôngh Kơpău
   Đúng thời gian, ông già cúng chính bước ra sân đứng vào hàng theo thứ tự: tốp thầy cúng đi đầu. Trước các thầy cúng có một thanh niên cầm dây dắt con trâu đi trước, sau các thầy cúng là các già làng, kế đó là hai cô thôn nữ cầm mỗi người một cái quạt để múa tahhar. Tiếp đến là các bộ nhạc cụ như: bộ cồng, trống, chiêng và các điệu múa, điệu hát. Khi thầy cúng cất giọng cúng lễ hội, tất cả lần lượt đi vòng theo con trâu, đi 3 vòng thì các thầy cúng và già làng nghỉ. Các thanh niên, chị em phụ nữ tiếp tục múa vòng quanh con trâu và thay phiên nhau múa cho tới sáng.
   Trong đêm lễ hội, khi đã cúng mở màn xong, ông thầy cúng kia lại nghỉ ngơi uống rượu cần cho dọn ăn mâm cỗ đầu thì đám thanh niên nam nữ mặc những bộ trang phục rất đẹp tiếp tục đánh cồng chiêng, ca hát và nhảy múa... Vừa chơi vừa chuẩn bị đón khách làng bạn đến chơi cả đêm. Nam nữ cùng nhau hát đối đáp và đây cũng là dịp để họ tìm hiểu nhau.
   Khoảng 12 giờ khuya, các thầy cúng ra cúng một lần nữa và vòng quanh giàn cột con trâu đi hai vòng. Lúc này họ chỉ cầu khấn ông trời đã ăn uống và xem dân làng vui chơi. Đêm đã khuya, thầy cúng mời ông trời về nghỉ đến sáng mặt trời mọc lại mời ông ra nhận con trâu mà dân làng sẽ cúng giao cho.
   Sáng dậy, thanh niên nam nữ và cả khách mời đều ăn mặc trang phục đàng hoàng, các thầy cúng cũng ăn mặc nghiêm trang chờ mặt trời mọc lên đầu núi là cúng đưa lễ hội lần cuối. Thầy cúng bắt đầu cất tiếng hú vang vọng núi rừng cùng với tiếng chiêng, cồng, trống, kèn, sừng trâu lẫn tiếng hát, nhảy múa xoang chinh vòng quanh dâng con trâu. tiếng cầu khấn của thầy cúng cứ vang lên đều đều. Ông mời ông trời xuống nhận dân làng trả công ơn trời cho một con trâu. Lúc đó tiếng chiêng, cồng, trống im lặng và tiếng ca hát cũng ngừng. Tất cả dân làng đứng vòng quanh giàn xây cột con trâu, vừa tiễn đưa, vừa đứng xem đâm trâu.
   Các thầy cúng bố trí một thanh niên đã được hướng dẫn cách làm. Anh này cầm một dao mác cán dài, mặc quần màu chàm hai ống sọc đỏ, áo koom hoặc áo plai, đầu đội khăn màu đỏ, thắt lưng màu đỏ chạy ra. Một thanh niên dắt con trâu cùng với người đâm dắt đi vòng quanh một đến hai vòng. Thanh niên cầm dao mác nhảy tới đâm một phát ngay tử huyệt, con trâu từ từ ngã xuống và trước khi tắt thở kêu lên 3 tiếng: ói ói! ói ói! ói ói! thì chết luôn. Đó là ông trời đã ưng thuận. Lúc này dân làng vui chơi tại chỗ nhộn nhịp tiếng chiêng, tiếng trống và ca hát bên ghè rượu...
   Thợ làm thịt chặt đầu cổ con trâu sát đầu, đặt cái đầu con trâu lên cái giàn đầu trụ của giàn xây cột, để 3 ngày sau, các thầy cúng và già làng báo cho dân làng đến cúng đưa, đánh chiêng, cồng, trống lẫn tiếng cúng. Hai thanh niên khiêng đầu con trâu đi vòng quanh giàn xây cột ba vòng rồi mới hạ bàn giao nốt cái đầu trâu cho ông trời.
   Sau khi cúng đưa cái đầu xong, già làng họp dân làng để báo công việc tổ chức lễ hội xây cột con trâu vừa qua như: tiền mua con trâu, làm nhà, chuẩn bị nấu rượu, giã gạo... đánh giá lại công tác tổ chức đón khách, tiếp khách... Về phía nội bộ dân làng, chỉ dọn ăn cho một số người, còn lại chia về nhà.

  •  Theo Nông Kim Tuyến- tạp chí Thế giới Di sản số 6-2009.
     

Văn hóa - nghệ thuật

Dành cho du khách

Doanh nghiệp hàng đầu

  • Công ty mộc nệm nội thất Minh Hùng TP.HCM (Sài gòn) - Chuyên đóng ghế salon, sofa, nội thất phòng khách, nhà hàng, khách sạn, cafe, ô tô Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ Kính gửi: Quý khách hàngCông ty mộc nệm nội thất  Minh Hùng  chuyên sản xuất ...
    Được đăng 02:12, 22 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • DNTN Mộc Nệm Thành Tâm TP.HCM - Chuyên Ghế Sofa Phòng khách, Karaoke, Cafe Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ DNTN MỘC NỆM THÀNH TÂM Địa chỉ: 177–179 Đường số 8, Bình Hưng Hòa A ...
    Được đăng 05:38, 16 thg 7, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trường Đại học Đông Á - Dong A University Trường Đại học Đông Á Là một trong ba trường đại học tư thục tại thành phố Đà Nẵng, đại học Đông Á với chặng đường phát triển đi lên ...
    Được đăng 23:40, 11 thg 11, 2011 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai Thông tin về công ty cổ phần Hoàng Anh Gia LaiTầm nhìn và sứ mệnh của HAGLLịch sử hình thành và phát triển của tập ...
    Được đăng 14:42, 1 thg 3, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trung tâm Tin học Việt Tin -VIETIN | Giới thiệu | Chương trình đào tạo | Chiêu sinh | Tin tức hoạt động Giới thiệu Trung tâm tin học Việt Tin I. THÔNG TIN CHUNG     Trụ sở Trung tâm Tin học ...
    Được đăng 21:35, 7 thg 6, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Cafe Long Đà Nẵng - Long Coffe
    Được đăng 17:57, 28 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
Hiển thị bài đăng 1 - 6trong tổng số 6. Xem nội dung khác »


Comments