"Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ..."

đăng 16:32, 13 thg 8, 2010 bởi Đỗ Thế Hiền


Chuyên gia nghệ thuật khu vực Đông Nam Á tại Bảo tàng Nghệ thuật Châu Á Guimet (Pháp) - Pierre Baptiste.

   Pierre Baptiste là người không lạ với giới hoạt động trong lĩnh vực bảo tàng (BT) trong nước và thế giới.

Sau chuyến thăm của Tổng thống Pháp Jacques Chirac tháng 10.2004, ông đã đề xuất và lần đầu tiên 70 tác phẩm điêu khắc đá vô giá của BT Chăm, BT Lịch sử và BT Mỹ Sơn (Việt Nam) đã được BT Giumet mượn và trưng bày suốt nhiều tháng, gây kinh ngạc trong giới nghiên cứu nghệ thuật cổ quốc tế.

Suốt từ đó đến nay, ông trở lại và thường xuyên có mặt ở khắp các BT VN từ Bắc chí Nam trong vai trò chuyên gia của dự án cải tạo, hiện đại hoá 5 BT tại VN gồm: BT Dân tộc học, BT Chăm, BT Đắc Lắc, BT Lịch sử TP Hồ Chí Minh và BT Chứng tích chiến tranh, do Chính phủ Pháp tài trợ.

Tháng 3.2009, hai phòng trưng bày Đồng Dương và Mỹ Sơn tại BT Chăm (Đà Nẵng) đã được cải tạo, trưng bày theo phương pháp hiện đại, kết thúc một dự án kéo dài 5 năm, nhưng đồng thời cũng mở ra một thời kỳ mới cho công tác quản lý, tổ chức trưng bày hiện vật cho ngành BT VN. Trước khi rời VN, Pierre Baptiste vẫn nặng lòng với công tác bảo tàng ở VN hiện nay.

Thưa ông, có lý do gì đặc biệt để Chính phủ Pháp tài trợ thực hiện dự án hiện đại hoá Bảo tàng ở VN? Điều đó, một phần nào cũng do nỗ lực của bản thân ông?

- Sau cuộc triển lãm lớn "Kho tàng nghệ thuật VN - điêu khắc Chăm Pa" tại BT Guimet (Pháp), Chính phủ Pháp đã quyết định tài trợ một dự án quy mô lớn trong lĩnh vực BT dành cho VN. Cả 5 BT trong phạm vi dự án đều cần được hiện đại hoá nhằm đáp ứng mong muốn phát huy di sản văn hoá của VN và giúp các bảo tàng này trở thành những công cụ giáo dục và phát triển có hiệu quả.

Kỹ thuật tạo hiệu ứng ánh sáng trong trưng bày tại phòng Đồng Dương (BT Chăm). Ảnh: T.Hiếu

Các BT này đang phát triển và có những nội dung để đáp ứng yêu cầu của dự án. Ví dụ Bảo tàng Chăm là một trong những mối quan tâm lớn vì khá nhiều hiện vật đang xuống cấp cần phải phục chế. Hầu hết các tác phẩm điêu khắc đá tại đây lạ thay đều gắn chặt vào tường, không khí nóng, ẩm đã làm ảnh hưởng đến tính bền vững của hiện vật, vì vậy khi thực hiện dự án, chúng tôi gỡ tách chúng ra, bài trí lại hợp lý theo phương pháp trưng bày hiện đại.

Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp cũng xây dựng tại đây một xưởng phục chế để khắc phục những hư hỏng do thời gian, đồng thời cũng chia sẻ cho cán bộ tại đây phương pháp bảo quản và phục chế các hiện vật đá.

Nội dung của dự án với những quan niệm hiện đại cho một BT sẽ gồm những vấn đề gì và kết quả ra sao?

- Các chuyên gia Pháp không chỉ giúp đỡ về kỹ thuật xây dựng một hình mẫu cho công tác trưng bày, mà còn đào tạo cán bộ BTVN tham gia tích cực vào dự án. Ví dụ giúp các BT lập chương trình, lộ trình tham quan hợp lý, phù hợp với nội dung của bộ sưu tập và mục tiêu của BT. Dự án kéo dài khá lâu vì còn thực hiện việc đào tạo các kiến trúc sư (KTS) cả về xây dựng các toà nhà và thiết kế trưng bày. 

Chúng tôi không muốn bày biện lại hiện vật, xong rồi ra đi mà không để lại thứ gì mang tính lâu bền, nhằm tiếp tục công việc. Những năm qua dự án đã đào tạo được khoảng 20 người gồm cả kiến trúc sư, nhân viên phục chế và cán bộ quản lý trưng bày. Tôi đã đi thăm hàng chục bảo tàng trên khắp đất nước. VN may mắn là có một kho tàng di sản rất phong phú và từng vùng khác nhau đều rất đặc trưng và đa dạng về văn hoá. Đây là lợi thế nên phát triển những BT chuyên biệt, thay vì dựng ra những bảo tàng nhỏ có tính cách chung chung.

Vậy điều gì hiện nay các bảo tàng VN cần cấu trúc lại.

- Không cần phải trưng bày nhiều như lâu nay. Ví dụ ở BT Chăm hiện nay chỉ cần trưng bày khoảng 30% số lượng hiện vật hiện có. Cụ thể tại hai phòng trưng bày hiện vật điêu khắc Mỹ Sơn và Đồng Dương, chúng tôi vừa thực hiện xong có ít hiện vật hơn. Điều đó nhằm giúp cho khách tham quan dễ tập trung hơn với chủ đề của bộ sưu tập, đồng thời hạn chế những hư hại do sự tiếp xúc giữa người thăm và hiện vật. 

Với một không gian nhỏ, lượng khách đông thì khó mà tránh sự ảnh hưởng. Vì vậy chúng tôi đã đề xuất một lộ trình tham quan mới dành cho BT Chăm. Ở VN hiện đã có một số Bảo tàng như BT Lịch sử, Dân tộc học... đã được hiện đại hoá rất tốt. Tuy vậy trong tương lai cần phải tiếp tục hợp tác đào tạo cho ngành bảo tàng học, ngành mà hiện nay chưa phát triển ở VN. Điều cần lưu ý là không có giải pháp nào chung cho các BT. 

Việc trưng bày, bố trí ở mỗi BT đòi hỏi người quản lý phải hiểu rõ về bộ sưu tập cũng như thế mạnh của từng chuyên ngành. Đối với BT Chăm chẳng hạn, khi xây dựng một bảo tàng nghệ thuật về dân tộc này nếu thiếu hiện vật phải biết bổ sung bằng ảnh. Người quản lý BT VN phải có sự hiểu biết thấu đáo về giá trị của các hiện vật. Phải biết đâu là tác phẩm quý nhất, độc đáo nhất, sau đó trao đổi với các kiến trúc sư để họ tìm cách trưng bày một cách logic nhất. 

Trong số các BT tôi đến nhiều lần có Thánh địa Mỹ Sơn. Di tích được quản lý tốt. Không có khách sạn hay các toà nhà chung quanh... Vấn đề chính ở đây làm tôi lo lắng là làm sao bảo quản nó trước cây cối đang phát triển rất nhanh, trong khi các toà tháp thì rất mong manh. Có cảm giác như một cơn gió mạnh cũng có thể làm đổ sập nó đến nơi. 

Đội ngũ quản lý Mỹ Sơn đang thiếu những "công cụ" cần thiết. Tôi không biết số lượng khách vào Mỹ Sơn có nhiều hay không vì tôi thường đến đó vào sáng sớm và lúc đó ít người. Tuy vậy đối với hiện trạng mỏng manh như Mỹ Sơn, nên hạn chế số lượng người vào thăm hàng ngày qua định lượng vé tham quan bán ra chẳng hạn 

Không gian mới phòng Mỹ Sơn.

Xin ông nói thêm về vai trò của kiến trúc sư riêng cho bảo tàng, quả thật đây vẫn là một điều mới mẻ với các nhà quản lý ở VN. Cụ thể họ sẽ đóng góp gì trong hoạt động trưng bày bảo tàng?

- Một BT được coi là thành công khi hoàn tất giai đoạn nghiên cứu thấu đáo giá trị các hiện vật, sau đó mới nghĩ đến cấu trúc, xây dựng toà nhà cho phù hợp. Trên thực tế thì người ta thường làm ngược lại. Trong nghệ thuật trưng bày BT, người kiến trúc sư đóng vai trò rất quan trọng. Ở Pháp quan hệ này cũng chỉ mới tồn tại gần đây, và đối với VN thì càng khó hơn.

Tìm được tiếng nói chung giữa người KTS với người quản lý bảo tàng vẫn là việc khó khăn nhất. Lý do là ai cũng có một yêu cầu riêng của mình và những người có trách nhiệm này phải ngồi được với nhau. Chẳng hạn như Bảo tàng Chăm hiện nay, cần phải có một kiến trúc sư người Pháp giúp đỡ. Sau khi nghiên cứu kỹ kiến trúc xây dựng sẵn, chuyên gia Pháp sẽ làm việc KTS và người quản lý BT VN để bàn bạc, thống nhất việc thiết kế trưng bày.

BT Chăm là một kiến trúc cũ, KTS phải tôn trọng hiện trạng của toà nhà. Một số trường hợp, chúng tôi khắc phục các nhược điểm bằng sự bố trí ánh sáng, chẳng hạn như che rèm, mở hay đóng một phần không gian để tạo hình ảnh ngược sáng... để khách tham quan cảm giác chỉ nhìn thấy bóng trước khi đối diện với hiện vật nhưng lại hình dung được chi tiết pho tượng rất rõ...

Ví dụ bức phù điêu điêu khắc thần Siva đặt ở gần cửa ra vào, khi được đặt ở BT Guimet thì khách quan trầm trồ, xin chụp ảnh rất nhiều, nhưng đặt tại đây thì suốt thời gian chúng ta ngồi đây, gần như không có ai quan tâm. Theo nguyên tắc trưng bày mới thì bức phù điêu này phải được đặt ở phòng trong, phía sau là một tấm panô lớn để làm nổi bật, để người ta cảm nhận rằng đây là một hiện vật rất quan trọng.

Tuy vậy sau khi hiện đại hoá BT Chăm, chúng tôi sẽ để lại một phòng trưng bày theo kiểu cũ để khách tham quan có điều kiện so sánh và nhận biết lịch sử phát triển của BT. Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, bảo quản hiện vật mà còn là công cụ giáo dục và phát triển xã hội.

Xin cảm ơn ông!

                                                                           Nguyễn Trung Hiếu thực hiện

                                                                           Nguồn: LAODONG.COM.VN

Văn hóa - nghệ thuật

Dành cho du khách

Doanh nghiệp hàng đầu

  • Công ty mộc nệm nội thất Minh Hùng TP.HCM (Sài gòn) - Chuyên đóng ghế salon, sofa, nội thất phòng khách, nhà hàng, khách sạn, cafe, ô tô Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ Kính gửi: Quý khách hàngCông ty mộc nệm nội thất  Minh Hùng  chuyên sản xuất ...
    Được đăng 02:12, 22 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • DNTN Mộc Nệm Thành Tâm TP.HCM - Chuyên Ghế Sofa Phòng khách, Karaoke, Cafe Trang chủ | Giới thiệu | Sản phẩm | Dịch vụ | Khách hàng | Bản đồ | Liên hệ DNTN MỘC NỆM THÀNH TÂM Địa chỉ: 177–179 Đường số 8, Bình Hưng Hòa A ...
    Được đăng 05:38, 16 thg 7, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trường Đại học Đông Á - Dong A University Trường Đại học Đông Á Là một trong ba trường đại học tư thục tại thành phố Đà Nẵng, đại học Đông Á với chặng đường phát triển đi lên ...
    Được đăng 23:40, 11 thg 11, 2011 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai Thông tin về công ty cổ phần Hoàng Anh Gia LaiTầm nhìn và sứ mệnh của HAGLLịch sử hình thành và phát triển của tập ...
    Được đăng 14:42, 1 thg 3, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Trung tâm Tin học Việt Tin -VIETIN | Giới thiệu | Chương trình đào tạo | Chiêu sinh | Tin tức hoạt động Giới thiệu Trung tâm tin học Việt Tin I. THÔNG TIN CHUNG     Trụ sở Trung tâm Tin học ...
    Được đăng 21:35, 7 thg 6, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
  • Cafe Long Đà Nẵng - Long Coffe
    Được đăng 17:57, 28 thg 8, 2012 bởi Đỗ Thế Hiền
Hiển thị bài đăng 1 - 6trong tổng số 6. Xem nội dung khác »



Comments